Hôm nay chi phái chúc thánh Gia Lai xin chia sẻ cũng như cùng mọi người Tìm hiểu về Niệm Phật Đường ở Việt Nam để biết rõ hơn về sự hình thành, phát triển và vai trò của Niệm Phật Đường ở Việt Nam cụ thể rõ ràng hơn nhé!
Niệm Phật Đường là gì?
Niệm Phật Đường hay chùa Khuôn cũng là một hình thức cơ sở thờ tự của Phật giáo Việt Nam, được thành lập nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tâm linh và tu tập của các Phật tử, đặc biệt là ở những nơi chưa có chùa lớn hoặc điều kiện xây dựng chùa chưa thuận lợi. Sự hình thành và phát triển của Niệm Phật Đường là một quá trình gắn liền với lịch sử Phật giáo và sự biến đổi xã hội tại Việt Nam.
Do ảnh hưởng của pháp môn Tịnh Độ, Phong trào “niệm Phật” (tức là xưng niệm Hồng danh Phật A Di Đà) được xem là một tông phái Phật giáo phổ biến ở Việt Nam từ thời Lý, Trần và đặc biệt phổ biến từ thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20.
Pháp môn Tịnh Độ đã phát triển mạnh mẽ ở Việt Nam Các đạo tràng và cộng đồng Phật tử Tịnh Độ và xem đây là một mái nhà chung. Niệm Phật Đường là nơi thường tổ chức các buổi tu niệm Phật, đến học kinh được yên tĩnh, nơi Hội viên gặp gỡ và lễ Phật định kỳ trong tháng vào các ngày ba mươi, mùng một hoặc ngày mười bốn, ngày rằm,… trong năm như Lễ Phật Đản, Lễ Phật Thành Đạo, Lễ Vu Lan,…
Như vậy, rõ ràng là, từ tên gọi của tổ chức Giáo hội Phật giáo cơ sở cho đến tên gọi của trụ sở hành chính đạo đồng thời là cơ sở thờ tự của nó, cũng như các sinh hoạt đạo được tổ chức thường kỳ trong tháng, trong năm tại Niệm Phật Đường,… đều nhằm hiện thực hoá chủ trương là phổ biến rộng rãi phương pháp tu tập Tịnh Độ, hay còn gọi là pháp môn Niệm Phật.
Đặc điểm của Niệm Phật Đường
Niệm Phật Đường đóng vai trò là điểm trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của Phật tử. Nhiều Niệm Phật Đường được lập nên với cấu trúc đơn giản, có thể là nhà dân, hoặc một gian nhà được sửa sang lại để thờ Phật. Mục đích chính là cung cấp một không gian tôn giáo để cộng đồng Phật tử có nơi hành lễ và tu học.
Về hình thức tổ chức
Niệm Phật Đường thường không có các sư trụ trì như chùa chiền truyền thống, mà thường do một Ban Hộ Niệm hoặc một nhóm Phật tử địa phương quản lý. Niệm Phật Đường là nơi diễn ra các sinh hoạt từ thiện, thăm viếng, hộ niệm, cầu an, cầu siêu,… cho các hội viên. Những sinh hoạt này đều được thực hiện theo cuốn Nghi thức tụng niệm do Hoà thượng Thích Thiện Siêu và cư sĩ Chân An Lê Văn Định soạn, đã được các đại lão Hoà thượng Chứng minh duyệt y. Nổi bật nhất trong các sinh hoạt của các khuôn hội tại Niệm Phật Đường là Lễ Bát Quan Trai và việc giảng pháp cho đông đảo hội viên do các thành viên trong Ban Giảng sư đảm nhiệm.
Kinh sách được Hội Phật học An Nam quy định đọc tụng trong sinh hoạt tại Niệm Phật Đường, cũng như tại gia đình các hội viên của khuôn hội, ngoài cuốn Nghi thức tụng niệm, còn là Kinh Phổ Môn (tức là Phẩm Phổ Môn trong Kinh Diệu Pháp Liên Hoa), Kinh Di Đà, Kinh Vu Lan, Sám Hồng Danh.
Kiến trúc của Niệm Phật Đường
Niệm Phật Đường khác với ngôi chùa truyền thống là tạo ra những không gian sinh hoạt cộng đồng thuận lợi cho số đông, là nơi sinh hoạt của hội viên của Khuôn hội và Gia đình Phật tử. Chúng ta có thể xem kiến trúc chùa Từ Đàm (cũ) vào đầu thế kỷ XX như một mô hình gốc làm mẫu cho việc xây dựng các chùa Khuôn hội/Niệm Phật Đường lan tỏa sau đó. Khác với những bình đồ chùa Huế truyền thống là hình chữ Khẩu, hình chữ Phẩm, hay hình chữ Nhất, Niệm Phật Đường là kiểu kiến trúc chữ “Đinh” và đã được mô hình hóa với kiểu dáng hai mái cổ lâu, trang trí những kiểu hoa văn mang biểu tượng Phật giáo đơn giản, có lầu chuông, lầu trống.
Do công năng sử dụng có sự khác biệt với các ngôi chùa truyền thống Niệm Phật Đường thường có hai phần rõ rệt: phần ngôi chùa cùng các kiến trúc thuộc chùa, và phần giảng đường với các nhà làm việc của các tổ chức Phật giáo địa phương của Hội Phật học An Nam. Không gian được mở rộng theo chiều dọc nhằm thuận lợi cho việc sinh hoạt, lễ nghi. Chùa Khuôn lúc nào cũng có một khoảng sân rộng nhằm đáp ứng cho các sinh hoạt đoàn thể. Từ mô hình gốc là chùa Hội quán Từ Đàm, bản vẽ dường như được nhân rộng một cách khá phổ biến, làm tiền đề cho việc hình thành một hệ thống nhất quán các chùa Khuôn hội đặc biệt là ở Huế, Kiểu kiến trúc chung này được gọi là “kiểu chùa Hội”.
Trên mẫu kiến trúc chùa Từ Đàm cũ chúng ta có thể thấy bố cục kiến trúc chùa Khuôn hội được xây dựng theo thứ tự từ ngoài vào trong chùa như sau: Phần Tiền đường của Niệm Phật Đường là một kiến trúc nằm ngang không có cửa. Bên trái của Tiền đường, nối với Tiền đường bằng một hành lang nhỏ, là Lầu chuông. Bên phải của Tiền đường, nối với Tiền đường bằng một hành lang nhỏ, là Lầu trống. Phía trước Chính điện, phần tiếp giáp với Tiền đường, có 3 cửa để vào Phật điện.
Với việc chỉ thờ duy nhất đức Phật Thích Ca Mâu Ni trên Phật điện cho thấy, Niệm Phật Đường không những đã lược bớt nhiều nhân vật Phật giáo mà còn “thanh lọc” nhiều thần linh của các tôn giáo, tín ngưỡng khác được thờ phụng trong ngôi chùa Việt truyền thống. Cách bài trí đối tượng thờ trên Phật điện Niệm Phật Đường như vậy toát lên sự đơn giản, nhưng điều quan trọng là vẫn bảo đảm tính tôn nghiêm của một cơ sở thờ tự Phật giáo. Tượng thờ bài trí gọn gàng với mục đích dành nhiều khoảng trống trong Chính điện để phục vụ tốt hơn cho việc làm lễ và thuyết pháp.
Về công năng sử dụng
Niệm Phật Đường đảm nhiệm hai chức năng. Bên cạnh là nơi thờ tự, nó còn là trụ sở hành chính đạo và sinh hoạt đạo của các khuôn hội Tịnh Độ. Phật tử đến chùa không đơn thuần là tín đồ Phật tử trong mục đích hành hương lễ Phật, hoặc tìm kiếm một lời chỉ dẫn từ vị bổn sư, mà có rất nhiều thành phần khác nhau. Đến với chốn Thiền môn, họ gặp nhau để chiêm nghiệm và trải nghiệm những kinh nghiệm tu học.
Cụ thể, Niệm Phật Đường là nơi để tất cả các hội viên của khuôn hội, một làng hoặc hai đến ba làng lân cận nhau, thuộc nhiều tầng lớp, nghề nghiệp, giới tính, độ tuổi đến sinh hoạt đạo được tổ chức thường kỳ trong tháng, trong năm tại Niệm Phật Đường,… đều nhằm hiện thực hoá chủ trương của Hội Phật học An Nam là phổ biến rộng rãi phương pháp tu tập Tịnh Độ, hay còn gọi là pháp môn Niệm Phật. Pháp môn này rất phù hợp với tâm thức tín ngưỡng truyền thống của quảng đại người dân Việt Nam đến với tôn giáo chủ yếu qua thực hành nghi thức, nghi lễ, nên trong đời sống Phật giáo Việt Nam trong lịch sử cũng như hiện nay, pháp môn Tịnh Độ trở thành thành tố ưu thắng so với Thiền Tông và Mật Tông.
Vai trò và ảnh hưởng của Niệm Phật Đường trong Phật giáo Việt Nam
Niệm Phật Đường có thể được xem là một nét đặc trưng của giai đoạn Phật giáo thời cận hiện đại và đã có những vai trò trên nhiều mặt của lịch sử văn hóa Phật giáo Việt Nam.
- Thứ nhất, Niệm Phật Đường là nơi hội tụ nhiều chủ trương chấn hưng Phật giáo của Hội Phật học An Nam và tổ chức hậu thân của nó sau này là Hội Phật học Việt Nam như: tổ chức giáo hội, đối tượng thờ tự, phương pháp tu tập, cách thức sinh hoạt đạo,..
- Thứ hai, Những chủ trương của Niệm Phật Đường đều mang tính chất cải cách khá triệt để, có ảnh hưởng sâu rộng trong quảng đại Phật tử và quần chúng nhân dân, tồn tại và phát triển khá mạnh mẽ từ giữa thế kỷ XX cho đến ngày nay.
- Thứ ba, nhờ các khuôn hội Tịnh độ ở khắp hang cùng ngõ hẻm mà tinh thần Dân tộc được bộc lộ nhiều nét bất ngờ. Hình ảnh “những người quần cao chân lấm, mộc mạc thuần thành”, mà trước đó mấy chục năm họ bị thực dân Pháp đạp xuống bùn đen và bắt đổ lư hương để cải đạo, thì nay họ đã “thấy được cái gì là của Phật giáo, cái gì là của ngoại đạo giả trá”. Đại sư Thích Kim Sơn đã nhận định: “Nhờ các khuôn hội Tịnh độ và các Niệm Phật Đường mà người dân nâng cao được trình độ hiểu biết, phân biệt chính tà. Hủ tục bị bãi bỏ không ngờ. Người dân có sinh hoạt trong các khuôn Tịnh độ, không tin phù phép, không đốt vàng mã, ít giết gà vịt trong lúc cúng kỵ.”
- Thứ tư, Ở thôn quê, nơi nào có khuôn Tịnh độ, nơi đó có cuộc sống hài hòa và hoạt động tập thể rất hòa thuận. Ngay từng cá nhân cũng vậy. Họ cảm hóa một cách mà chính họ không ngờ.
- Thứ năm, Chùa Khuôn hội đã phần nào đáp ứng được nhu cầu của cộng đồng Phật tử. Từ khi các chùa Khuôn ra đời, tại Niệm Phật Đường, những sinh hoạt Phật sự thường kỳ hàng tháng vào ngày mồng một, ngày rằm, thỉnh thoảng có tu tập Bát quan trai, những buổi thuyết pháp. Khuôn nào có Gia đình Phật tử thì đoàn sinh cũng sinh hoạt tại Niệm Phật Đường.
- Thứ sáu, Niệm Phật Đường là nơi đưa Đạo Phật thâm nhập, un đúc, phát triển đời sống tâm linh hướng thương cho người Phật tử. Đây cũng là nơi hội họp, chiêm nghiệm và tĩnh tâm của người lớn, các bậc phụ huynh (Hội viên), mà quan trọng hơn, là môi trường lý tưởng để giới trẻ (Đoàn sinh) gặp nhau sinh hoạt, trao đổi kinh nghiệm sống, trau dồi đạo đức, lý tưởng phụng sự xã hội qua việc giữ gìn giới luật, sách tấn nhau qua các buổi sinh hoạt hàng tuần. Từ đó góp phần giáo dục thanh thiếu niên trở thành những con người có đạo đức, có lý tưởng sống hướng thiện, lòng yêu quê hương sâu sắc, góp phần “Phụng sự đạo pháp, xây dựng xã hội”.
Cuối cùng, Niệm Phật Đường cũng đóng vai trò như một nơi kết nối cộng đồng, nơi mà các phật tử có thể giao lưu, chia sẻ và giúp đỡ lẫn nhau trong đời sống. Nó tạo nên sự gắn kết trong cộng đồng qua các hoạt động từ thiện, cúng dường, hoặc các hoạt động lễ hội Phật giáo.
Niệm Phật Đường không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng quen thuộc của đông đảo Phật tử Việt Nam mà còn là không gian văn hóa – tâm linh giàu ý nghĩa trong đời sống cộng đồng. Qua quá trình hình thành và phát triển, Niệm Phật Đường đã góp phần gìn giữ các giá trị đạo đức truyền thống, hướng con người đến đời sống an lạc, từ bi và tỉnh thức. Trong nhịp sống hiện đại nhiều biến động, Niệm Phật Đường vẫn giữ vai trò quan trọng như một điểm tựa tinh thần, giúp con người tìm về sự bình an trong tâm hồn và lan tỏa những giá trị nhân văn tốt đẹp của Phật giáo trong xã hội Việt Nam.
Hy vọng bài viết mang lại nhiều thông tin hữu ích dành cho bạn đọc cũng như tất cả mọi người đang tìm hiểu về Phật giáo nhé!!!